Πέμπτη, 17 Σεπτεμβρίου 2015

Τι πραγματικά επιδιώκει ο Putin στη Συρία;

του Κώστα Ράπτη

Στα κέντρα λήψης αποφάσεων της Δύσης καθώς και στα μέσα ενημέρωσης, οι ερμηνείες για το τι ακριβώς πράττει η Ρωσία στη Συρία αφθονούν – εν μέσω πληροφοριών κάθε είδους για κλιμάκωση της ρωσικής στρατιωτικής παρουσίας στην χώρα του Bashar al-Assad.

Ο ίδιος ο Vladimir Putin, μιλώντας στην Σύνοδο του Οργανισμού Συλλογικής Ασφάλειας (που συνασπίζει τη Ρωσία, την Αρμενία και κεντρασιατικές πρώην σοβιετικές δημοκρατίες) στη Ντουσανμπέ του Τατζικιστάν ήταν αρκετά σαφής. "Παρέχουμε τεχνική-στρατιωτική υποστήριξη στη Δαμασκό και θα συνεχίσουμε να το πράττουμε – καλούμε δε και άλλες χώρες να πράξουν το ίδιο” δήλωσε ο Ρώσος ηγέτης προσθέτοντας χαρακτηριστικά ότι αν δεν υπήρχει η βοήθεια της Μόσχας η κατάσταση στη Συρία θα ήταν χειρότερη από αυτήν στη Λιβύη και το προσφυγικό κύμα ακόμη μεγαλύτερο”.

Ο ένοικος του Κρεμλίνου γνωρίζει καλά ότι η προσφυγική κρίση που αντιμετωπίζει η Ε.Ε. δημιουργεί ένα κλίμα στο οποίο η ρωσική άποψη για τα μεσανατολικά πράγματα ακούγεται πλέον με περισσότερη προσοχή. Εξ ού και πρόσθεσε απνευστί ότι οι πρόσφυγες που χτυπούν την πόρτα της Ευρώπης δεν προέρχονται μόνο από τη Συρία (απ' όπου, υποστήριξε, τους διώχνει πρωτίστως η τρομοκρατία του Ισλαμικού Κράτους), αλλά και από το Αφγανιστάν, το Ιράκ κ.ο.κ. - δηλαδή, όπως σαφώς υπονόησε, από εστίες αποσταθεροποίησης που δημιούργησαν αμερικανικές πρωτοβουλίες στο πρόσφατο παρελθόν.

Το ευήκοον ους προς τις θέσεις της Ρωσίας δεν το δημιουργεί, βεβαίως, σε ό,τι τουλάχιστον αφορά το Βερολίνο, μόνο η οξύτητα της προσφυγικής κρίσης, αλλά και μια διάθεση ευρύτερης συνεννόησης, που τεκμαίρεται τόσο από τον προγραμματισμό νέας συνάντησης κορυφής Γερμανίας, Γαλλίας, Ουκρανίας και Ρωσίας στις 2 Οκτωβρίου σχετικά με την ουκρανική κρίση, όσο και από τις σημαντικές συμφωνίες που υπογράφηκαν στις αρχές του μηνός, παρά τις υφιστάμενες κυρώσεις, στο Οικονομικό Φόρουμ του Βλαδιβοστόκ σχετικά με τον γερμανορωσικό αγωγό φυσικού αερίου Nord Stream 2 και την συνεργασία της Gazprom με τη γερμανική Wintershall και την αυστριακή OMV για την αξιoποίηση σιβηριανών κοιτασμάτων.

Ωστόσο, σε όλους τους ενδιαφερόμενους είναι σαφές ότι τα προσφυγικά κύματα που καταφθάνουν στην Ευρώπη δίνουν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία στους θιασώτες της "αλλαγής καθεστώτος” για την κινητοποίηση της κοινής γνώμης υπέρ της "ανάληψης ανθρωπιστικής δράσης” στη Συρία. Το ενδεχόμενο αυτό είχε κατά νού ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Frank-Walter Steinmeier, όταν την περασμένη εβδομάδα επέκρινε δημοσίως τη Γαλλία και τη Βρετανία για την διακηρυγμένη πρόθεσή τους να συμμετάσχουν στους αεροπορικούς βομβαρδισμούς της υπό τις ΗΠΑ συμμαχίας κατά του Ισλαμικού Κράτους στη Συρία, καθώς και η καγκελάριος Merkel η οποία την Παρασκευή ρητά προέτρεψε τη Δύση να συνεργασθεί με τη Ρωσία ως προς τη συριακή κρίση.

Η Μόσχα από την πλευρά της ενεργεί πιο πρακτικά. Εάν το στρατιωτικό υλικό που μεταφέρει από θαλάσσης και αέρος στο καθεστώς του Assad περιλαμβάνει όντως και αντιαεροπορικά ή αντιπυραυλικά συστήματα, τότε το ενδεχόμενο αμερικανικών βομβαρδισμών εναντίον συριακών κυβερνητικών στόχων πρακτικά ακυρώνεται.

Στρατιωτική εμπλοκή μεγάλης κλίμακας και μάλιστα μονομερή η Ρωσία δεν έχει τις πολιτικές αντοχές να αναλάβει – τουλάχιστον όσο παραμένει ανοιχτή η ουκρανική κρίση στα πλευρά της και το "τραύμα του Αφγανιστάν” ζωντανό στη μνήμη της ρωσικής κοινωνίας. Άλλωστε, την επί του εδάφους αντιμετώπιση των τζιχαντιστών, καταλληλότεροι να αναλάβουν είναι άλλοι, από τους Ιρανούς συμμάχους του Assad μέχρι τις επίλεκτες μονάδες της λιβανικής Χεζμπολλάχ.

Το στοίχημα είναι πρωτίστως πολιτικό: η Μόσχα διαμηνύει ουσιαστικά ότι η αντιπαράθεση στη Συρία είναι μεταξύ του συριακού κράτους (οι δομές του οποίου θα πρέπει να διαφυλαχθούν ώστε να μην προκληθεί μεγαλύτερο χάος) και μιας ένοπλης αντιπολίτευσης που δεν είναι πλέον παρά τζιχαντιστική. Σε αυτό το φόντο, η ρωσική πρόταση αφορά αφενός τη συγκρότηση μιας ευρείας κυβέρνησης εθνικής ενότητας στη Συρία (με τη συμμετοχή της "υγιούς” αντιπολίτευσης) και αφετέρου ενός ευρέος αντιτζιχαντιστικού συνασπισμού σε διεθνές επίπεδο, με την αξιοποίηση των ανοικτών διαύλων που διατηρεί η Μόσχα με όλα τα κράτη της περιοχής.

Το συριακό καθεστώς παρουσιάζεται ως μέρος της λύσης και όχι ως μέρος του προβλήματος, όπως μέχρι σήμερα επιμένει η Δύση, ενώ η προσωπική τύχη του Assad σε βάθος χρόνου θεωρείται δευτερεύον ζήτημα, όπως προκύπτει και από την τωρινή αποκάλυψη του νομπελίστα Φινλανδού πρώην διεθνούς μεσολαβητή Marti Ahttisaari ότι ήδη από το 2012 ο Ρώσος αντιπρόσωπος στον ΟΗΕ Vitaly Churkin του είχε προτείνει φόρμουλα απομάκρυνσης του Σύρου προέδρου, στο πλαίσιο όμως συνολικής λύσης.

Σημείο αναφοράς των ρωσικών διπλωματικών προσπαθειών αποτελεί η επικείμενη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, όπου για πρώτη φορά μετά από χρόνια θα παραστεί ο Putin, προκειμένου να δώσει έμφαση στην ιδέα του νέου αντιτρομοκρατικού συνασπισμού.

Στις ΗΠΑ, η ρωσική κινητικότητα προκαλεί νευρικότητα, όπως αποδεικνύει η χθεσινή, τρίτη σε μία εβδομάδα, τηλεφωνική επικοινωνία του υπουργού Εξωτερικών John Kerry με τον Ρώσο ομόλογό του Sergei Lavrov, αλλά και η ανοιχτή συζήτηση για το αν ο Barack Obama θα πρέπει να εκμεταλλευτεί την παρουσία του Putin στη Νέα Υόρκη για να επιδώξει συνάντηση ή όχι.

Θα πρέπει πάντως να υπογραμμιστεί ότι για τη Μόσχα η καταπολέμηση των τζιχαντιστών δεν είναι απλώς μέρος ενός παιγνίου άσκησης επιρροής στην Μέση Ανατολή, αλλά υπαρξιακή πρόκληση στον βαθμό που το Ισλαμικό Κράτος στελεχώνεται σε μεγάλο βαθμό από ισλαμιστές του Καυκάσου. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε συνέντευξή του στη ρωσική δημόσια τηλεόραση την Κυριακή ο Lavrov δήλωσε ότι οι διακηρυγμένοι στόχοι του υπό τις ΗΠΑ συνασπισμού κατά του Ισλαμικού Κράτους δεν επιβεβαιώνονται από την ανάλυση των ενεργειών του. Ο συνασπισμός αυτός φτιάχτηκε πολύ βιαστικά, παρατήρησε διπλωματικά ο Lavrov, για να προσθέσει με νόημα ότι τα δεδομένα των αεροπορικών επιδρομών του δημιουργούν "υποψίες” (υπαινισσόμενος αποστολή εφοδίων στους τζιχαντιστές).

Δεν υπάρχουν σχόλια: