Πέμπτη, 24 Σεπτεμβρίου 2015

Προσφυγικό: Οι "28" στρέφουν το βλέμμα στην Τουρκία

Του Κώστα Ράπτη 

Όλα μετατράπηκαν στο αντίθετό τους. Οι πικρόχολες αλληλοκατηγορίες μεταξύ των κρατών-μελών το προηγούμενο διάστημα έδωσαν τη θέση τους σε μία Σύνοδο Κορυφής, όπου το κλίμα ήταν, κατά τη διατύπωση του Jean-Claude Juncker, "καλύτερο του αναμενόμενου”.

Το καλωσόρισμα των προσφύγων, βάσει των νομικών και ηθικών υποχρεώσεων των ευρωπαϊκών κρατών, έδωσε τη θέση του στην πλήρη επανάκαμψη της λογικής της "απώθησης”, καθώς κάθε σημείο του κειμένου συμπερασμάτων των "28” αφορά την παρεμπόδιση της άφιξης στα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε., όπως κατήγγειλε η εκπρόσωπος της Human Rights Watch, Judith Sunderland.

Οι δηλώσεις αλληλεγγύης προς τις χώρες πρώτης υποδοχής, οι οποίες σηκώνουν το κύριο βάρος αντιμετώπισης της προσφυγικής κρίσης, έδωσαν τη θέση τους στην απόφαση για δημιουργία hotspots στην Ελλάδα, την Ιταλία και ενδεχομένως την εκτός Schengen Βουλγαρία –με το πολυσυζητημένο σχέδιο ανακατανομής 160.000 προσφύγων μέσω ποσοστώσεων να κάμπτει τους φόβους λ.χ. του Matteo Renzi ότι έτσι η ευρωπεριφέρεια κινδυνεύει να μετατραπεί σε αποθήκη ανεπιθύμητων. Οι ισχυρές αντιστάσεις των Ανατολικευρωπαίων απέναντι στην προοπτική εκχώρησης της κυριαρχίας επί των συνόρων τους έδωσαν τη θέση τους στην (απρόθυμη) απόφαση να ανατεθεί στην Κομισιόν η επεξεργασία μέχρι τη Σύνοδο του Δεκεμβρίου ενός σχεδίου για τη δημιουργία κοινής ευρωπαϊκής συνοριοφυλακής και ακτοφυλακής.

Ο δεξιός πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Viktor Orban με την εμπρηστική αντιμεταναστευτική ρητορική αποτέλεσε όλο το προηγούμενο διάστημα αγαπημένο στόχο των διεθνών μέσων ενημέρωσης. Όμως η λογική του (που έφθασε μέχρι την πρόταση να αιτηθεί η Ελλάδα τη φύλαξη των συνόρων της από μία "συμμαχία των προθύμων”) δεν αποκλίνει δραματικά από αυτό στο οποίο πράγματι συνέκλιναν οι "28”.

Σε κάθε περίπτωση, οι αποφάσεις που ανακοινώθηκαν τα ξημερώματα της Πέμπτης αποτυπώνουν για άλλη μία φορά την επικράτηση της Angela Merkel, στον διπλό αγώνα της αφενός να διασώσει τον Χώρο Schengen χωρίς ουσιαστική αμφισβήτηση των προβλέψεων του "Δουβλίνου 2” και αφετέρου να στρέψει τη συζήτηση προς την κύρια πηγή των προσφυγικών ροών: τη συριακή κρίση.

Η θέση της καγκελαρίου είναι λεπτή, καθώς οι παλινωδίες της γερμανικής πολιτικής επί του προσφυγικού ζητήματος από τον Αύγουστο και εξής, δημιούργησαν σοβαρές εντάσεις στο εσωτερικό του κυβερνητικού στρατοπέδου, με τους Βαυαρούς Χριστιανοκοινωνιστές να φθάνουν στο σημείο να προσκαλούν τον Orban σε κλειστή σύσκεψη του κόμματός τους και το στέλεχός τους Manfred Weber (επικεφαλής της ομάδας του ΕΛΚ στο Ευρωκοινοβούλιο) να επαινεί δημοσίως την πλέον αμφιλεγόμενη κίνηση του Ούγγρου πρωθυπουργού, την έγερση φράχτη στα σύνορα με τη Σερβία, δηλώνοντας ακριβώς ότι "χρειαζόμαστε περισσότερους φράχτες”.

Σε μια τοποθέτηση η οποία προκαλεί πολλές απορίες, ο Πολωνός πρόεδρος του Ευρωπαϊκού συμβουλίου Donald Tusk τόνισε ότι οι δυνητικές αφίξεις στην Ευρώπη ανέρχονται σε εκατομμύρια, και όχι χιλιάδες, ανθρώπους, ότι οι κρίσεις που προκαλούν τις προσφυγικές ροές δεν εξαντλούνται στη συριακή και δεν πρόκειται να εκλείψουν για τα επόμενα χρόνια και ότι η μόνη επιθυμία των προσφύγων που ο ίδιος συνάντησε στους καταυλισμούς της Τουρκίας και της Ιορδανία ήταν να βρεθούν σε ευρωπαϊκό έδαφος.

Ωστόσο, η Angela Merkel υιοθετεί μια περισσότερο ενεργητική προσέγγιση: όχι μόνο θέτει ζήτημα ανάληψης ευρωπαϊκών διπλωματικών πρωτοβουλιών στη συριακή κρίση (όπως αναφέρεται και στο κείμενο συμπερασμάτων), αλλά και συμπεριλαμβάνει ρητά τη Ρωσία, το Ιράν και τη Σαουδική Αραβία στις χώρες με τις οποίες η Ε.Ε. πρέπει να συνεργασθεί για τον σκοπό αυτόν.

Είναι προφανές ότι η προσφυγική κρίση έχει αντικειμενικά ενισχύσει το περίπλοκο παιχνίδι της Ρωσίας να εκβιάσει με στρατιωτικά και διπλωματικά μέσα μια συνεννόηση με τη Δύση, για την επιβίωση του καθεστώτος Assad ως "μικρότερο κακό” μπροστά στο Ισλαμικό Κράτος, ενώ η Γερμανία υπήρξε η πρώτη χώρα που ανταποκρίθηκε, επικρίνοντας μάλιστα δημοσίως τα σχέδια της Βρετανίας και της Γαλλίας για ενίσχυση της στρατιωτικής τους παρουσίας στην περιοχή, υπό το πρόσχημα της ανθρωπιστικής επέμβασης. 

Τώρα, η γερμανική διπλωματία, με τη συμφωνία των "28”, στρέφει τα βλέμματά της προς την Τουρκία –σε πρώτο επίπεδο, ως χώρα η οποία φιλοξενεί 2 εκατομμύρια Σύρους πρόσφυγες, αλλά κατά βάθος ως τη δύναμη που, κατά τις καταγγελίες ισραηλινών πηγών, ενθάρρυνε το πρόσφατο προσφυγικό κύμα προς την Ευρώπη, σε μιαν ύστατη προσπάθεια του Tayyip Erdoğan να κινητοποιήσει μια διεθνή πρωτοβουλία ανατροπής του Assad.

Ήδη οι "28” αποφάσισαν τη χορήγηση στην Τουρκία ενός δισ. ευρώ για τις ανάγκες επιτόπιας φιλοξενίας των προσφύγων, και ζητούν από τη γειτονική χώρα να επιτρέψει την χορήγηση άδειας εργασίας στους Σύρους πολίτες, ενώ οι Tusk και Juncker θα συναντηθούν με τον Tayyip Erdoğan στις 5 Οκτωβρίου. Ενδεχομένως σημαντικότερο, όμως να είναι το ραντεβού που η Anglea Merkel προανήγγειλε ότι θα έχει αμέσως μετά με τον Τούρκο πρόεδρο στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων εθνών στη Νέα Υόρκη.

Δεν υπάρχουν σχόλια: